العلامة الحلي ( شارح ومترجم : على محمدى )
54
شرح كشف المراد ( فارسى )
امّا پس از ظهور ملا صدرا در جهان فلسفه با مبانى و تحقيقات شگرف او تحولاتى بوجود آمد از جمله وى ثابت نمود كه حركت مختص به اعراض نبوده و بلكه در جوهر و ذات اشياء راه دارد و جهان يكپارچه سيلان و تغيير است و چشم عادى آن را ساكن مىپندارد . بقول شاعر : شد مبدل آب اين جو چند بار * عكس ماه و عكس اختر برقرار و امّا مقصود متكلمين از حركت همان حركت مكانى و در مقوله اين است چنان كه از تعريفشان بر مىآيد . و امّا اصل ششم : مرحوم حاجى سبزوارى در شرح منظومه قسمت حكمت ص 80 و 81 براى حدوث و قدم دو تقسيم بيان مىكند : 1 - حدوث يا حقيقى است يا اضافى : حدوث حقيقى عبارتست از اينكه شيء مسبوق به عدم باشد يعنى نبود و بعد پيدا شد در مقابل اين قسم قدم حقيقى است كه عبارتست از اينكه اينكه شيء هيچگاه مسبوق به عدم نشده بلكه همواره وجود داشته حدوث قدم اضافى عبارتست از اينكه از دو پديده آنكه زمانش مقدم است يعنى زودتر بوجود آمده نسبت به آن كه زمانش بعد است اوّلى را قديم و اضافى و دوّمى را حادث اضافى نامند . 2 - حدوث در تقسيم ديگر پنج قسم است : 1 - زمانى 2 - ذاتى 3 - دهرى 4 - سرمدى 5 - اسمى ، از اين اقسام دو قسم اوّل مربوط به بحث ما است ، حدوث زمانى عبارتست از تقدم عدم واقعى شيء بر وجودش يعنى زمانى بود كه اين شيء نبود سپس بوجود آمد و در قبال آن قديم زمانى است . حدوث ذاتى عبارتست از مسبوقيت وجود يك شيء به امكان ذاتى يا